DMK-DAL
Doç. Dr./ Assoc. Prof. Dr
Dicle Üniversitesi. Dr. /
PhD. Marmara Üniversitesi
Economics, Regional Studies,
Development, Poverty
NEDEN KALKINAMIYORUZ?
“Neden kalkınamıyoruz?”, “Neden refah endekslerinde üst sıralarda yer alamıyoruz?” soruları, kalkınma iktisadının en temel ve süreklilik arz eden tartışma alanlarından biridir. Bu sorulara indirgemeci bir yaklaşımla tek bir faktör üzerinden yanıt vermek, kalkınma olgusunun doğası gereği yetersiz kalmaktadır. Nitekim Ragnar Nurkse’nin erken dönem kalkınma teorilerinden, “Yoksulluğun Kısır Döngüsü”, düşük gelir–düşük tasarruf–düşük yatırım sarmalını açıklamakta önemli bir çerçeve sunsa da, günümüz literatürü kalkınamama olgusunun çok katmanlı ve etkileşimli yapısını daha geniş bir perspektifle ele almaktadır.
Kalkınamama, refah ülkesi olamama problemini kurumsal yapı, beşeri sermaye, teknolojik kapasite, tarihsel-coğrafi miras ve küresel sistem dinamikleri ekseninde bütüncül bir yaklaşımla analiz etmek gerekir. Kalkınmanın yalnızca ekonomik büyüme değil; aynı zamanda kurumsal kalite, toplumsal kapsayıcılık ve üretken kapasite artışıyla şekillenen yapısal bir dönüşüm süreci olduğu göz ardı edilmemelidir.
Bu itibarla, kalkınamamanın, refah endeksinde üst sıralarda olamamanın başlıca nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
1. Kurumsal Yapı ve Yönetişim Kalitesi
Modern kalkınma, sadece ekonomik büyümeyi değil, sanayileşme, teknolojik yenilik, sosyal yapısal değişim ve yaşam standartlarının iyileştirilmesini hedefleyen bütüncül bir süreçtir. Geleneksel yapıların modernleşmesi, kapitalist üretim modelleri ve sürdürülebilirlik ilkeleri (sosyal sermaye, verimlilik artışı) temel alınarak, sanayi, eğitim ve tarım gibi alanlarda yapısal dönüşümü kapsar.
Modern kalkınma literatüründe en güçlü açıklamalardan biri kurumsal yaklaşımdır. Daron Acemoğlu ve James A. Robinson tarafından geliştirilen “Kurumlar ve Kalkınma” teorisi, ülkeler arasındaki gelir farklılıklarının temelinde “kapsayıcı” ve “dışlayıcı” kurumlar ayrımının yattığını ileri sürmektedir. Diğer bir deyişle, teoriye göre ülkelerin kaderini belirleyen temel unsur, “kapsayıcı” ve “dışlayıcı” kurumlar arasındaki farktır.
Kapsayıcı kurumlar; mülkiyet haklarının güvence altına alındığı, hukukun üstünlüğünün tesis edildiği ve ekonomik fırsatlara geniş katılımın sağlandığı yapılardır. Buna karşılık dışlayıcı kurumlar, ekonomik ve politik gücün dar bir elit tarafından kontrol edilmesine yol açarak kaynak tahsisinde verimsizlik yaratır. Bu durum, yatırım iştahını azaltmakta, inovasyon ve girişimciliği sınırlamakta, uzun dönemli büyüme potansiyelini zayıflatmaktadır.
Kurumsal kapasitenin zayıflığı; yolsuzluk, denetim ve şeffaflık mekanizmalarının etkin olmamasından kaynaklı hesap vermezlik ve politik istikrarsızlık gibi unsurlarla birleştiğinde kalkınma sürecini doğrudan olumsuz etkilemektedir. Dolayısıyla kurumsal kalite, kalkınmanın ön koşulu niteliğindedir.
2. Beşerî Sermaye ve Eğitimin Niteliği
Kalkınamamanın bir diğer temel nedeni, eğitim ve sağlık gibi beşeri sermaye unsurlarının yetersizliğidir.
Kalkınmanın sürdürülebilirliği açısından beşeri sermaye, kilit bir rol oynamaktadır. Gary Becker tarafından geliştirilen “Beşeri Sermaye Teorisi”, eğitim ve sağlığı, üretkenliği artıran temel yatırım alanları olarak tanımlamaktadır.
Teoriye göre bireylerin yüksek eğitimi, bilgi ve beceri düzeyi, ekonomik büyümenin ana motorlarından biridir. Ancak burada belirleyici olan yalnızca eğitim düzeyi değil, aynı zamanda eğitimin niteliğidir. Eleştirel düşünme, analitik kapasite ve yenilik üretme becerilerinin gelişmediği eğitim sistemleri, düşük verimlilik tuzağını derinleştirir. Sağlık altyapısının zayıf olması ise işgücü verimliliğini doğrudan olumsuz etkilemektedir.
Eğitim sisteminin kalitesiz olduğu, nitelikli iş gücünün yetişmediği ve sağlık altyapısının zayıf olduğu ülkelerde verimlilik de düşük olmaktadır. Bu durum, teknolojik adaptasyonu ve yenilik üretimini sınırlamaktadır.
Ayrıca nitelikli işgücünün göçü (beyin göçü), kalkınma sürecini çift yönlü baskı altına almaktadır. Bu durum hem mevcut beşeri sermayenin kaybedilmesine hem de gelecekteki üretken kapasitesinin zayıflamasına neden olmaktadır.
3. Teknolojik Kapasite ve Verimlilik Dinamikleri
Uzun dönemli ekonomik büyümenin temel itici gücü teknolojik ilerlemedir. Robert Solow’un “Neoklasik Büyüme Modeli”, toplam faktör verimliliğinin (TFP) büyümedeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.
Kalkınamayan ekonomiler, genellikle düşük katma değerli üretim yapısına sıkışmış, teknoloji üretmek yerine ithal eden ve yenilik kapasitesi sınırlı olan ekonomilerdir. Bu durum, literatürde “orta gelir tuzağı” olarak kavramsallaştırılmaktadır. Ar-Ge harcamalarının yetersizliği, üniversite-sanayi işbirliğinin zayıflığı ve etkisiz sanayi politikaları bu tuzağı derinleştirmekte, haliyle sürdürülebilir büyümeyi engellemektedir.
4. Tarihsel Miras ve Coğrafi Koşullar
Kalkınma sürecinde tarihsel ve coğrafi faktörler göz ardı edilemez. Sürdürülebilir Kalkınma Çağı (The Age of Sustainable Development) ile Küreselleşmenin Çağları: Coğrafya, Teknoloji ve Kurumlar (The Ages of Globalization : Geography, Technology, and İnstitutions) kitaplarının yazarı olan Jeffrey Sachs gibi ekonomistler, coğrafyanın; iklim, hastalık yükü, doğal kaynak dağılımı, tarımsal verimsizlik, ulaşım zorlukları gibi nedenlerden dolayı ekonomik performans üzerinde belirleyici etkileri olduğunu savunmaktadır.
Sömürgecilik deneyimi, başta Afrika, Latin Amerika, Güney ve Güneydoğu Asya ile Orta Doğu olmak üzere çok sayıda ülkenin kurumsal yapısını kalıcı biçimde şekillendirmiştir. Sömürge döneminde inşa edilen ekonomik ve yönetsel yapılar, büyük ölçüde yerel refahı artırmaya değil, kaynakların metropol ekonomilere aktarımını maksimize etmeye odaklanan dışlayıcı kurumsal yapılar üretmiştir.
Bu yapıların önemli bir kısmı, siyasal bağımsızlık sonrasında da dönüşmeden varlığını sürdürmüş ve böylece kalkınma sürecini sınırlayan yapısal kısıtların kalıcı hale gelmesine neden olmuştur. Nitekim bu tarihsel süreklilik, mülkiyet rejimlerinden üretim organizasyonuna, devlet kapasitesinden yönetişim pratiklerine kadar uzanan geniş bir alanda kurumsal zayıflıkların neden dirençli olduğunu açıklamada analitik bir çerçeve sunmaktadır. Dolayısıyla sömürgecilik mirası, günümüz kalkınma farklılıklarının anlaşılmasında yalnızca tarihsel bir arka plan değil, aynı zamanda süreklilik arz eden yapısal bir belirleyici olarak öne çıkmaktadır.
5. Gelir Dağılımı ve Sosyal Eşitsizlik
Yüksek düzeyde gelir eşitsizliği, kalkınamamanın hem nedeni hem de sonucu olarak ortaya çıkabilmektedir. Büyüme ile İstikrar: Makroekonomi, Özgürleşme ve Kalkınma (Stability with Growth: Macroeconomics, Liberalization and Development) ile Küreselleşmenin İşe Yaramasını Sağlamak (Making Globalization Work) adlı kitapların yazarı olan Nobel ödüllü Joseph Stiglitz, eşitsizliğin yalnızca sosyal bir sorun değil, aynı zamanda ekonomik verimlilik problemi olduğunu vurgulamaktadır.
Eşitsizlik; düşük gelirli kesimlerin eğitim, sağlık ve finansal kaynaklara erişimini sınırlandırarak beşeri sermaye oluşumunu zayıflatır. Bu durum, toplam ekonomik potansiyelin tam olarak kullanılmasını engeller. Aynı zamanda sosyal gerilimleri artırarak politik istikrarsızlığı tetikleyebilir.
6. Makroekonomik İstikrarsızlık ve Politika Güvenirliği
Makroekonomik istikrar, yatırım kararlarının temel belirleyicisidir. Yüksek enflasyon, finansal krizler ve kamu borcu sürdürülebilirliğine ilişkin belirsizlikler, uzun vadeli yatırım ufkunu daraltır.
Para politikası güvenilirliğinin zayıf olduğu ve mali disiplinin sağlanamadığı, gösteriş kültürünün egemen olduğu ekonomilerde risk primi artar, bu da sermaye maliyetini yükselterek büyümeyi sınırlar. Böyle ekonomilerde uzun vadeli yatırım kararları alınamaz.
Ayrıca enerji ve ara malı ithalatına bağımlılık, cari açık sorununu kronikleştirirken, ekonomik kırılganlığı artırarak kalkınma sürecini daha hassas hale getirir.
7. Küresel Sistem ve Bağımlılık İlişkileri
Andre Gunder Frank'ın öncülüğünü yaptığı “Bağımlılık Teorisi”, küresel ekonomik sistemin yapısal eşitsizlikler ürettiğini ileri sürmektedir. Bu yaklaşıma göre dünya ekonomisi, merkez ve çevre ülkeler arasında asimetrik bir ilişki üzerine kuruludur. Daha açık bir ifadeyle, dünya ekonomisi, gelişmiş merkez (Metropol) ve hammadde sağlayan çevre (Uydu) ülkeler olarak ikiye bölünmüştür. Gelişmekte olan ülkeler küresel ekonomik sistem içinde “çevre” konumunda kalmakta ve “merkez” ülkelerle eşitsiz ilişkiler geliştirmektedir.
Çevre ekonomiler, düşük katma değerli üretime sıkışırken; sermaye birikimi ve teknolojik ilerleme merkez ülkelerde yoğunlaşmaktadır. Bu durum, sermaye birikiminin gelişmiş ülkelere doğru akmasına neden olmaktadır. Çevre ülkelerdeki yerel elitler, yabancı şirketlerle işbirliği yaparak sömürü düzenini devam ettirmektedir.
Çok uluslu şirketlerin küresel üretim ağlarındaki belirleyici ve yerel ekonomiler üzerindeki baskın rolü yerel ekonomilerin bağımlılık ilişkisini pekiştirebilmektedir. Bu yapıdan kaynaklanan küresel ticaret sistemindeki eşitsizlikler, kalkınmayı sınırlayan unsurlar arasındadır.
Sonuç
Kalkınamama olgusu, tek boyutlu açıklamalarla açıklanamayacak kadar karmaşık ve çok katmanlıdır. Kurumsal zayıflıklar, yetersiz beşeri sermaye, düşük teknolojik kapasite, tarihsel miras ve küresel sistemin yapısal eşitsizlikleri, birbirini besleyen bir yapı oluşturmaktadır.
Kalkınma, yalnızca büyüme oranlarının artırılması değil; kurumsal reformlar, eğitimde kalite dönüşümü, inovasyon odaklı üretim yapısı ve kapsayıcı sosyal politikalarla desteklenen bütüncül bir dönüşüm süreci olarak ele alınmalıdır. Kısa vadeli politik kazanımlar yerine uzun vadeli toplumsal refahı önceleyen stratejik bir vizyon geliştirilmediği sürece, ülkelerin düşük büyüme ve kırılgan kalkınma zemininden çıkmaları güçleşmektedir.
Sonuç olarak, refah düzeyi yüksek ve sürdürülebilir kalkınma zeminine sahip bir ülke konumuna ulaşmak, tekil politika araçlarıyla değil; kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, eğitimin niteliğinin artırılması, inovasyon temelli üretim yapısının teşvik edilmesi, toplumsal kapsayıcılığın sağlanması gibi birbirini tamamlayan unsurların eşgüdüm içinde ele alındığı bütüncül bir strateji gerektirmektedir.
Kısa vadeli siyasal kazançlara odaklanan yaklaşımlar yerine, kuşaklararası refahı önceleyen ve politika tasarımını uzun dönemli kalkınma hedefleri doğrultusunda şekillendiren vizyoner bir liderlik anlayışı, belirleyici öneme sahiptir. Aksi halde, ekonomiler düşük büyüme, niteliksiz eğitim, yetersiz beşeri sermaye, verimlilik kaybı ve yapısal kırılganlıklarla karakterize edilen ve iyileştirilemeyen kronik bir kalkınma açmazı içinde kalmaya devam edecektir.
YAYINLAR
Yüksek Lisans Tezi
GAP ve Diyarbakır (Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü), Diyarbakır, 1998.
Doktora Tezi
Yabancı Kaynaklara Göre XIX. Yüzyılın Sonlarına Doğru Diyarbekir Vilayetinde Sosyo-Ekonomik Yapı (Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü), İstanbul, 2001.
Doktora veya İhtisas Tezinden Yayımlanmış Makale/Kitap
19. Yüzyılın Sonlarına Doğru Diyarbakır Vilayetinde Sosyo-Ekonomik Yapı, ISBN 978-605-254-640-6, Detay Yayıncılık, Ankara, 2022.
Doktora veya İhtisas Tezi Dışında Yayımlanmış Makaleler
Güneş, H. H., & Bulut, M. (2006). Sermaye Birikiminin Tarımsal Sulamada Kullanımı (Diyarbakır Örneği). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5(15), 123-135.
Bayındır, H., & Bulut, M. (2016). Potential of Renewable Energy Sources and Its Economic Dimension in the Southeastern Anatolia. Middle East Journal of Technic, 2(1).
Bulut, M., Bayındır, H., & Arslan, H. (2017). Potential and Economic Dimension of Renewable Energy Sources in Diyarbakir. European Journal of Technique, 7(2), 195-206. https://doi.org/10.23884/ejt.2017.7.2.14
Arslan, H., Gökoğlan, K., & Bulut, M. (2018). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Muhasebe Meslek Etiği Algıları Üzerine Bir Araştırma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(65), 278-294. https://dx.doi.org/10.17755/esosder.330372
Pıçak, M., Bulut, M., & Demir, Ş. (2020). Eşkıyaların Merkezi Devlet ve Feodal Otoritelerle İlişkileri. The Journal of Social Science, 4(7), 377-393. https://dx.doi.org/10.30520/tjsosci.684434
Bulut, M., Yücelen, A. M., Bayındır, H., & Saka, A. (2021). Diyarbakır İli İmalat Sanayinin Mevcut Durum Analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 3119-3135. https://dx.doi.org/10.20491/isarder.2021.1312
Bulut, M. (2022). Üniversite - Sanayi İşbirliği Geliştirme Üzerine Bir Araştırma (Diyarbakır Örneği). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(29), 234-267.
Bulut, M. (2022). Portrait of an Ottoman Province: Social and Economic Characteristics of the Population in Diyarbakir Province towards the End of the 19th Century. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 7(1), 133-171. https://dx.doi.org/10.25229/beta.1116166
Bulut, M., Demir, Ş., Aküzüm, C., & Uysal, E. (2022). Üniversite Gençliğinin Türkiye’ye Gelen Suriyelilere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi Üzerine Bir Araştırma (Dicle Üniversitesi Örneği). Dicle Üniversitesi İİBF Dergisi, 12(24), 192-220.
Bulut, M., Serçek, S., & Demir, Ş. (2022). Investigation of E-27 and Candidate Countries’ Lifelong Learning, R&D–Innovation Performances and Gross Domestic Product by Multidimensional Scaling Analysis. Sustainability, 14(23), 16252. https://dx.doi.org/10.3390/su142316252
Bulut, M., Demir, Ş., Aküzüm, C. (2023). Üniversiteli Gençlerin Sosyoekonomik Hayata Dair Görüşleri Üzerine Bir Araştırma (Dicle Üniversitesi Örneği). Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 6(12), 1598-1616. https://dx.doi.org/10.26677/TR1010.2023.1334
Akyüz, O., Çembertaş, E., Dalay, Y., Bulut, M., & Serçek, S. (2026). An Examination of Physical Education Teachers Athlete Identity and Social Media Addiction Levels. Veredas do Direito, 23(3). https://dx.doi.org/10.18623/rvd.v23.n3.4243
Büyüktaş Gayır, G.,Demir, Ş., Bulut, M., Özçelik, Z., & Serçek, S. (2026). A Research on the Effect of Organizational Belonging Perceptions on Dimensions of Intrapreneurship Levels, Pedagogika. https://dx.doi.org/10.15823/p.2025.160.12
Bulut, M., Gökoğlan, K., & Serçek, S. (2026). Factors Affecting the Effectiveness of Sustainable Vocational Education: A Study on Academics in Turkey. Sustainability, 18(4), 1877. https://dx.doi.org/10.3390/su18041877
Bildiriler
Gökoğlan, K., Kılıç, S., Bulut, M. (2026). Denetçi Eğitiminde Yapay Zekâ Simülasyonlarının Mesleki Yargı Gelişimine Etkisi (Tam Metin Bildiri), 2nd International Kosovo Academic Research Congress, 26–28 Şubat 2026, Priştine, Kosova.
Kılıç, S., Gökoğlan, K., Bulut, M. (2026). Yapay Zekâ Okuryazarlığının Denetçi ve Sürdürülebilirlik Uzmanlarının Mesleki Yetkinliklerine Etkisi (Tam Metin Bildiri), 2nd International Kosovo Academic Research Congress, Priştine, Kosova.
Kılıç, S., Gökoğlan, K., Bulut, M. (2026). Otonom Yapay Zekâ Sistemlerinde Denetlenebilirlik Sorunu (Tam Metin Bildiri), 2nd International Kosovo Academic Research Congress, Priştine, Kosova.
Bulut, M., Gökoğlan, K., & Kılıç, S. (2026). Döngüsel Ekonomi Modellerinde Yapay Zekâ Optimizasyonu (Tam Metin Bildiri), 2nd International Kosovo Academic Research Congress, Priştine, Kosova.
Bulut, M. (2025). Kentsel Yoksullukla Mücadelede Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü: Ülke Örnekleri (Özet Bildiri), 3. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’25), Diyarbakır.
Bulut, M. (2025). Kentleşme ve Biyoçeşitlilik Arasındaki Denge: Sürdürülebilir Şehirlerin İnşası (Özet Bildiri), 3. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’25), Diyarbakır.
Serçek, S., Bulut, M., & Demirkoparan, M. (2025). An Examination of Academics' Attitudes and Concerns toward Artificial Intelligence (Abstract), 11th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2025), Kaunas, Lithunia.
Serçek, S., Bulut, M., & Gökoğlan, K. (2025). A Study on The Use of Artificial Intelligence And Cloud Technology in SMEs (Full Text), 11th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2025), Kaunas, Lithunia.
Serçek, S., Bulut, M., & Gökoğlan, K. (2025). The Role of the Parties in Determining the Effect of Technological Developments on Vocational Education in Sustainable Education (Abstract), 11th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2025), Kaunas, Lithunia.
Serçek, S., Bulut, M., & Gayır Büyüktaş, G. (2024). A Research on the Relationship Between Health Literacy Level and Health Communication Skills (Full Text), 10th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2024), Budapest, Hungary.
Serçek, S., Bulut, M., & Hasanbayova, A. (2024). Tourism Industry Leadership for Creative Organisational Development (Full Text), 10th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2024), Budapest, Hungary.
Bulut, M., Serçek, S., & Demir, Ş. (2024). Innovation and Creative Leadership (Full Text), 10th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All (ICLEL 2024), Budapest, Hungary.
Bulut, M. (2024). Yeni Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma İlişkisi (Özet Bildiri), 2. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’24), Diyarbakır.
Bulut, M. (2024). Neden Kalkınamıyoruz? (Özet Bildiri), 2. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’24), Diyarbakır.
Bulut, M. (2023). Kalkınmanın Başat Unsurları Bağlamında Türkiye’nin Bölgesel Kalkınma Çabaları (Özet Bildiri), 1. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’23), Diyarbakır.
Bulut, M. (2023). Kalkınmada Yeni Bölgeselcilik Yaklaşımı (Özet Bildiri), 1. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’23), Diyarbakır.
Bulut, M., Serçek, S. (2022). Economic Growth of Countries' Entrepreneurship and Innovation Performances Evaluation of Its Effect on Content Analysis Method (Abstract), 8th International Conference on Lifelong Education and Leadership for All - Education and Entrepreneurship, Barcelona.
Gümüş, R., Bulut, M. (2019). Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinde Sağlıklı Yaşam Alışkanlıkları ve Zaman Yönetimi İlişkisi (Tam Metin), International Health Sciences Conference (IHSC 2019), Diyarbakır.
Bulut, M. (2018). Avantaj, Darboğaz ve Potansiyel Açısından Diyarbakır İlinde Sanayinin Durumu, International Social Sciences and Education Conference (ISSEC 2018), Diyarbakır.
Bulut, M. (2018). Unesco Dünya Kültür Mirası Tescilli Şehrin Turizm Potansiyeli (Tam Metin), International Social Sciences and Education Conference (ISSEC 2018).
Bulut, M., Gökoğlan, K. (2018). Diyarbakır Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Profilleri (Tam Metin), International Social Sciences and Education Conference (ISSEC 2018).
Bulut, M. (2018). Bölgesel Kalkınmanın Dinamoları Olarak Kalkınma Ajansları (Tam Metin), International Social Sciences and Education Conference (ISSEC 2018).
Bulut, M., Yakut, Ç. (2018). Fransız İktisat Teorilerinin Endojen Devrim Ekseninde Mukayeseli Bölgesel Analizi (Özet Bildiri), M18. Ulusal Bölge Bilimi ve Bölge Planlama Kongresi, Marmara Üniversitesi, 2018
Bulut, M., & Bayındır, H. (2018). Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Hidroelektrik Enerji Potansiyeli ve Ekonomik Verimliliği (Özet Bildiri), 1st International Engineering and Technology Symposium, Batman.
Gümüş, R., & Bulut, M. (2017). Status of Refugee Students in Dicle University, Turkey (Full Text), IInternational Social Sciences and Education Conference (ISSEC 2017), Antalya.
Bulut, M., & Gökoğlan, K. (2017). Socio-Economic and Cultural Profiles of the Vocational School Students’ Educated as Intermediary Human Force (Dicle University Diyarbakir Social Sciences Vocational School Sample) (Abstract), International Social Sciences and Education Conference (ISSEC2017).
Bulut, M., & Boz, A. (2017). A Research on Transformability of Migration Crisis into Opportunities in Entrepreneurship (The Case of Mardin) (Full Text), International Social Sciences and Education Conference (ISSEC2017).
Bulut, M., Bayındır, & H., Arslan, H. (2017). Renewable Energy Vision of Turkey (Full Text), International Engineering Conference (IEC2017).
Bayındır, H., & Bulut, M. (2017). Motorlu Araçlarda Alternatif Yakıt Kullanımının Küresel İklim Değişikliğine Etkileri (Tam Metin), International Engineering Conference (IEC2017).
DİĞER YAYINLAR (Rapor, Gazete, Dergi)
Bulut, Mustafa, “OSB’ye Yan Sanayiye Fırsat Veren ve İstihdam Yaratan Yatırımlar Çekilmeli”, Dünya Gazetesi Özel Bölüm, 03.03.2010.
Bulut, Mustafa, “Karacadağ Kalkınma Ajansı Şeffaflaşmalı”, Dünya Gazetesi, 01.09.2010.
Bulut, Mustafa, “Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi’nin Öne Çıkan Sorunları”, Dünya Gazetesi, 14.07.2009.
Bulut, Mustafa, “Gelir Dağılımı" (Diyarbakır İl Gelişme Planı), Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Diyarbakır, 2003.
Bulut, Mustafa, “İstihdam ve Çalışma Hayatı" (Diyarbakır İl Gelişme Planı), Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Diyarbakır, 2003.
Bulut, Mustafa, “Sosyal Güvenlik ve Sosyal Hizmetler" (Diyarbakır İl Gelişme Planı), Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Diyarbakır, 2003.
Bulut, Mustafa, “Dicle Üniversitesi Toplam Kalite Yönetimi Uygulama ve Ödül Yönergesi”, Diyarbakır, 21.05.2003.
Bulut, Mustafa, “İlin Nüfus Durumu" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Okullaşma" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Ulaştırma" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Sanayi" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Tarım" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Hayvancılık" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
Bulut, Mustafa, “Kamu Gelirleri ve Harcamaları" (Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı – Diyarbakır Raporu), Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır, 2002.
KİTAP
2022
Bulut, M. (2022), 19. Yüzyılın Sonlarına Doğru Diyarbakır Vilayetinde Sosyo-Ekonomik Yapı, ISBN 978-605-254-640-6, Detay Yayıncılık, Ankara.
2019
Bulut, M. (2019), Yeni Milenyuma Girerken Diyarbakır, ISBN 978-605-7593-13-9, Cinius Yayınları, İstanbul.
2007
Bulut, M. (2007), For Every Stage English Grammar, ISBN 978-9944-77-107-8, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
EDİTORYAL KİTAP
2025
Bulut, M., Demir, Ş. (2025), Kalkınma Ekseninde Kent ve Bölge Paradigmaları, ISBN 978-625-5593-18-4, Literatürk academia.
Bulut, M., Gökoğlan, K. (2025), Sosyal Bilimlerde Güncel Multidisipliner Çalışmalar, ISBN 978-625-5593-19-1, Literatürk Academia.
2024
Erkan, R., Bulut, M. (2024), Diyarbakır Gençlik Araştırması, ISBN 978-625-94821-0-1, Literatürk Academia.
Bulut, M., Serçek, S. (2024), Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Dinamikleri, ISBN 978-625-94821-2-5, Literatürk Academia.
2022
Bulut, M. (2022), Diyarbakır’ın Portresi, ISBN 978-605-254-654-3, Detay Yayıncılık.
KİTAP BÖLÜMLERİ
2025
Bulut, M. (2025). Turizm ve Sağlık Turizmi, Kadim Kent Modern Şifa (Ed. S. Serçek, Ş. Demir), ISBN: 978-625-5593-10-8, Literatürk Academia (Pp. 15-87).
Bulut, M. (2025). Eğil İlçesinin Ekonomisi, EĞİl Kutsal Mekanlar ve toplumsal Bellek (Ed. O. Bozan, A. Yaz, A. Ertekin), ISBN: 978-625-396-649-2, Çizgi Kitapevi (Pp. 95-113).
Bulut, M. (2025). Kalkınma Aracı Olarak Yatırım Teşvikleri, Kalkınma Ekseninde Kent ve Bölge Paradigmaları (Ed. M. Bulut, Ş. Demir), ISBN: 978-625-5593-18-4, Literatürk Academia (Pp. 171-187).
Bulut, M. (2025). Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Olgusu: Türkiye’nin Mevcut Durum Analizi ve Dünyadan Başarılı Örnekler, Kalkınma Ekseninde Kent ve Bölge Paradigmaları (Ed. M. Bulut, Ş. Demir), ISBN: 978-625-5593-18-4, Literatürk Academia (Pp. 9-25).
2024
Bulut, M. (2024). Diyarbakır'ın Kısa Tarihi, Diyarbakır Gençlik Araştırması (Ed. R. Erkan, M. Bulut), ISBN: 978-625-94821-0-1, Literatürk Academia (Pp. 53-59).
Bulut, M. (2024). Kalkınma Planlarında Bölgesel Kalkınmanın İzleri, Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Dinamikleri - Kuramdan Uygulamaya (ED. M. Bulut, S. Serçek), ISBN: 978-625-94821-2-5, Literatürk Academia (Pp. 11-34).
Bulut, M. (2024). Kalkınmada Yeni Bölgeselcilik Yaklaşımı, Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Dinamikleri - Kuramdan Uygulamaya (Ed. M. Bulut, S. Serçek), ISBN: 978-625-94821-2-5, Literatürk Academia (Pp. 61-78).
2022
Bulut, M. (2022). Diyarbakır’ın Tarihi, Diyarbakır'ın Portresi (Ed. M. Bulut), ISBN 978-605-254-654-3, Detay Yayıncılık (Pp. 1-22).
Bulut, M. (2022). Diyarbakır’ın Ekonomisi, Diyarbakır'ın Portresi (Ed. M. Bulut), ISBN 978-605-254-654-3, Detay Yayıncılık (Pp. 55-75).
2021
Bulut, M., Uçan, M., Karakaplan, M. (2021). Yükseköğretimde Akreditasyon, Yükseköğretimde Kalite Çalıştayı (Ed. H. Bayındır, F. Matpan), ISBN:978-605-9504-23-2, Dicle Üniversitesi Basımevi Müdürlüğü (Pp. 162-173).
2005
Bulut, M. (2005). Have You Ever Ridden a Horse, Passport to English (Ed. Ö. Demirel, S. Şahinel), ISBN: 975-8792-xx-x, ELP Pegem A Yayınları (Pp. 111-118).
Bulut, M. (2005). I'll Get a Better Job after College, Pasport to English (Ed. Ö. Demirel, S. Şahinel), ISBN: 975-8792-xx-x, ELP Pegem A Yayınları (Pp. 124-131).
PROJELER
2025
3. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’25)
(Bilimsel Etkinlik Projesi - 2025 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü.
Dicle Üniversitesi SBMYO Bilgisayar Uygulama Laboratuvarı Kurulumu
(Eğitim-Öğretim Altyapı Projesi - 2025 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
Factors Affecting the Effectiveness of Sustainable Vocational Education
(Açık Erişim Yayın Destek Projesi - 2025 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2024
2. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’24)
(Bilimsel Etkinlik Projesi - 2024 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2023
1. Uluslararası Kentsel ve Bölgesel Kalkınma Sempozyumu (ISURDEV’23)
(Bilimsel Etkinlik Projesi - 2023 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
Tüm Yönleriyle Sağlık Turizmi
(Bilimsel Etkinlik Projesi - 2023 Yılı – Araştırmacı).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2022
Diyarbakır Gençlik Araştırması
(Bilimsel Araştırma Projesi - 2022 Yılı – Araştırmacı).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
Diyarbakır'ın Ekonomik, Sosyal ve Politik Portresi
(Bilimsel Araştırma Projesi - 2022 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2020
Diyarbakır İli İmalat Sanayi Envanteri Projesi
(Bilimsel Araştırma Projesi - 2022 Yılı – Yürütücü).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2007
Diyarbakır Vilayeti Sosyo-Ekonomik Yapı Araştırma Projesi
(Bilimsel Araştırma Projesi - 2007 Yılı – Yürütücü, Londra, Doktora Sonrası).
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi BAP.
2004
Belediyelerin Kentsel Gelişimi Projesi
İlgili Kurum: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi.
2003
Diyarbakır İl Gelişme Planı Projesi
İlgili Kurum: DPT, Diyarbakır Valiliği, Dicle Üniversitesi.
2002
Türkiye Sorunlarına Çözüm Arayışı
İlgili Kurum: İçişleri Bakanlığı, Diyarbakır Valiliği.
GÖREV YAPTIĞI / ALDIĞI KURUMSAL ÇALIŞMALAR
Yabancı Diller Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi Rektörlüğü (05.11.2003 - 02.09.2008)
Eğitim – Öğretim Koordinatörü
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi Rektörlüğü (15.09.2000 - 02.09.2008)
Stratejik Plan Raporu Komisyonu Başkanlığı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi Rektörlüğü
Kent Danışma Meclisi Üyeliği
İlgili Kurum: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi (04.04.2003 - 02.09.2008)
Veri Derleme ve Değerlendirme Kurulu Başkanı
İlgili Kurum: Diyarbakır Valiliği (20.08.2002 - 02.09.2008)
İnceleme ve Yönlendirme Kurulu Üyeliği
İlgili Kurum: Diyarbakır Valiliği (20.08.2002 - 02.09.2008)
Toplam Kalite Yönetim Komisyonu Üyeliği
İlgili Kurum: Diyarbakır Valiliği (01.05.2003 - 02.09.2008)
Toplam Kalite Yönetim Temsilcisi
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (01.05.2003 - 02.09.2008)
Türkiye İsrafı Önleme Kongre Temsilcisi
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (17.03.2004)
AB Koordinatör Yardımcısı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (20.05.2005 - 09.02.2008)
ERASMUS Koordinatörü
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi
ADEK Üyeliği
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi
Stratejik Planlama Kurulu Üyeliği
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi
İl Gelişme Planı Proje Yürütücü Yardımcısı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi
İl Gelişme Planı Araştırmacı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi
SBMYO Müdür Yardımcılığı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (23.02.2017 - 05.09.2018)
Eğitim Komisyonu Üyeliği
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (17.04.2019 - 16.04.2021)
Kalite Komisyonu Üyeliği
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (09.04.2019 - 08.04.2021)
Yaşayan Diller ve Kültürler Bölüm Başkanı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi SBMYO (06.10.2016 - 09.08.2020)
Dış Ticaret Bölüm Başkanı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi SBMYO (06.10.2016 - 09.08.2020)Yönetim ve Organizasyon Bölüm Başkanı
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi (04.09.2018 - Halen)
KATILDIĞI KONFERANSLAR ve PANELLER
Konferans Konusu: Toplam Kalite Yönetimi Felsefesi ve Kamuda Uygulanabilirliği
Tarih: 28 Mayıs 2003
Yer: Müze Müdürlüğü Toplantı Salonu
İlgili Kurum: Diyarbakır Valiliği
Konferans Konusu: Toplam Kalite Yönetimi ve İlkeleri
Tarih: 18 Haziran 2003
Yer: Çevik Kuvvet Toplantı Salonu
İlgili Kurum: Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü
Konferans Konusu: KOBİ’lere Yönelik Destekler ve KOBİ Finansmanı (Kobi Bilgi ve Eğitim Fuarı)
Tarih: 11 Kasım 2007
Yer: Fuar Toplantı Salonu
İlgili Kurum: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği
Konferans Konusu: Diyarbakır İli’nde Sanayinin Mevcut Durumu (Bilgilerimizi Diyarbakır’la Paylaşalım Projesi Kapsamında)
Tarih: 02 Nisan 2009
Yer: Ticaret ve Sanayi Odası Toplantı Salonu
İlgili Kurum: Diyarbakır Valiliği, Dicle Üniversitesi
Seminer Konusu: Diyarbakır İli’nin SWOT Analizi
Tarih: 02 Mart 2011
Yer: Mavi Salon
İlgili Kurum: Dicle Üniversitesi Meslek Yüksekokulu
Panel Konusu: Kampüs Kooperatifçiliği
Tarih: 24 Ekim 2025
Yer: D.Ü. Hukuk Fakültesi Konferans Salonu
İlgili Kurum: T.C. Ticaret Bakanlığı, D.Ü. Uygulamalı Bilimler Fakültesi
VERİLEN DERSLER
(Son Üç Yıl)
| Verilen Dersler | Düzey | Öğretim Dönemi |
|---|---|---|
| Kentsel ve Bölgesel Ekonomi | Y. Lisans | 2023 - 2026 |
| Diyarbakır İlinin Sosyo-Ekonomik Analizi | Y. Lisans | 2023 - 2026 |
| Ekonomi | Lisans | 2023 - 2024 |
| Genel Ekonomi | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
| Mikro İktisat – Makro İktisat | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
| Türkiye Ekonomisi | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
| Girişimcilik | Ön Lisans | 2023 - 2024 |
| Davranış Bilimleri | Ön Lisans | 2023 - 2024 |
| Kariyer Yönetimi | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
| Toplam Kalite Yönetimi | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
| İşletme Becerileri Grup Çalışması | Ön Lisans | 2023 - 2026 |
